აქტუალური

ღაზის ომის დაწყებიდან თითქმის ორი წელი გავიდა. როგორც ყოველთვის, რეალურ ომს ხედვების და შეფასებების ბრძოლაც სდევს თან. რაც დრო გადის და ომი იწელება, ისრაელის საწინააღმდეგო განწყობა, რომელიც თავიდანვე არსებობდა, კიდევ უფრო ძლიერდება. გლობალურ „პროგრესულ საზოგადოებაში“ (მისი ქართული ნაწილის ჩათვლით) ლამის სავალდებულოდ იქცა ისრაელის დაგმობა. ვინც ამას არ ეთანხმება, ითვლება არა უბრალოდ შემცდარ ადამიანად, არამედ მორალურ მონსტრად, რომელსაც მოკლული და მოშიმშილე ბავშვები არ ეცოდება (ამას საკუთარი გამოცდილებითაც ვამბობ).

მე თავიდანვე ის პოზიცია მქონდა, რომ მიმდინარე ომი სამართლიანია ისრაელის მხრიდან და უსამართლო - ჰამასის მხრიდან. როცა ზოგადად ლიბერალური პოზიციების მატარებელ (ან ამაზე პრეტენზიის მქონე) ადამიანებს რადიკალურად ანტი-ისრაელური პოზიცია უკავიათ, ეს მორალური და ინტელექტუალური გონებადაბინდულობის გამოვლენად მიმაჩნია - რაც, ცხადია, არ გულისხმობს ისრაელის პოლიტიკის და კონკრეტული ნაბიჯების დასაბუთებულ კრიტიკას. ჩემი თემა კამათის ინტელექტუალური და მორალური ჩარჩოა: რაზე და რის საფუძველზე ვლაპარაკობთ, როცა ამ ომს ვაფასებთ? ამ დროს მრავალ დისკუსიაზე დაკვირვებას დავეყრდნობი და რამდენიმე ძირითად თემას შევეხები რაც, ჩემი აზრით, ხშირადაა გაუგებრობის და ბუნდოვანების წყარო. 

ანტისემიტიზმი

მრავალგზის დოკუმენტირებული ფაქტია, რომ ამ ომმა ყველგან, მაგრამ განსაკუთრებით დასავლეთში, ანტისემიტიზმის აფეთქება გამოიწვია. არაფორმალური ტაბუ ანტისემიტიზმის გამოვლენებზე, რაც დასავლეთში (მაგრამ არა სხვაგან) მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მოქმედებდა, ფაქტობრივად მოიხსნა. ეს დასავლური ლიბერალური დემოკრატიის ზოგადი კრიზისის ერთ-ერთ გამოვლენად შეიძლება ჩავთვალოთ.

ვიცი, ისლამოფობიაც არსებობს. ნებისმიერი ეთნიკური და რელიგიური ჯგუფის მიმართ ზიზღი, მორალურად მიუღებელია. მაგრამ არ მინახავს მონაცემი, რომლის თანახმადაც ამ ომს დასავლეთში ისლამოფობიის არსებითი გაძლიერება მოჰყოლოდეს. ომის გარშემო გამართულ დისკუსიებში ღიად ისლამოფობიური განცხადებები პრაქტიკულად არ შემხვედრია, ანტისემიტური - რამდენიც გინდა. 

მაგრამ ასევე ეჭვი არ მეპარება, რომ ისრაელის მთავრობის კონკრეტული ქმედებების თუ ზოგადი პოლიტიკის თუნდაც რადიკალური და, ჩემი აზრით, უსამართლო კრიტიკა ავტომატურად ანტისემიტიზმს არ ნიშნავს. ისრაელის სტრატეგიას ამ ომში ისრაელელი (ან სხვა ქვეყანაში მცხოვრები) ებრაელებიც ხშირად მძაფრად აკრიტიკებენ, თუმცა მათ ძნელია ანტისემიტები დავუძახოთ. ასეთ კრიტიკას, მრავალი მოტივი შეიძლება ჰქონდეს, ანტისემიტიზმი მხოლოდ ერთ-ერთი მათგანია. რთული განსასაზღვრია, სად გადის „წითელი ხაზი,“ რის იქითაც ისრაელის  წინააღმდეგ ბრძოლა ანტისემიტიზმში გადადის. 

თანამედროვე ფსიქოლოგია გვეუბნება, რომ ადამიანებმა ხშირად თვითონ არ იციან თავისი ქმედებების ან პოზიციების რეალური მოტივები; მით უმეტეს, არაპროდუქტიულია სხვების მოტივებში ქექვა. თუმცა ანტისემიტიზმის აღზევება თავისთავად სერიოზული პრობლემაა, როცა საქმე კონკრეტული პირების კონკრეტულ შეფასებებს ეხება, ანტისემიტიზმზე მუდმივი აპელირება ცუდი საპოლემიკო სტრატეგიაა. მთავარია, სწორს ამბობს თუ არა ადამიანი, და არა ის, რა ათქმევინებს იმას, რასაც ამბობს. 

ავტორიტეტის იდოლა 

მე-16 საუკუნეში ინგლისელმა ფილოსოფოსმა ფრენსის ბეკონმა, რომელიც თანამედროვე მეცნიერების მამად ითვლება, თქვა, რომ მეცნიერება მოითხოვს კერპებისგან („იდოლებისგან“) განთავისუფლებას. ერთ-ერთი ასეთი იდოლაა უტყუარი ავტორიტეტების მოხმობა. ჩემი დაკვირვებით, ისრაელის რადიკალურ კრიტიკოსებს განსაკუთრებით უყვართ ასეთ უტყუარ ავტორიტეტებზე მითითება, განსაკუთრებით, გაეროს რეზოლუციებზე ან ჰააგის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე, რის თანახმადაც ისრაელი ღაზაში გენოციდს სჩადის. 

იგივე ადამიანები სრულიად ბუნებრივად თვლიან ცალკეული მთავრობების, საკუთრის თუ სხვისის, კრიტიკას. ასეც უნდა იყოს: შეჩვეული ვართ, რომ მთავრობის კრიტიკა „მოსულა“. არც ის გვიკვირს, როცა სასამართლოს გადაწყვეტილებას ვინმე არასწორად და პოლიტიკურად მოტივირებულად მიიჩნევს. რატომ შეადგენს გამონაკლისს საერთაშორისო ორგანიზაციის გადაწყვეტილებები? განსაკუთრებული პიეტეტი სიტყვა „საერთაშორისოს“ მიმართ ირაციონალურია. ადამიანი ზოგადად ნაკლული არსებაა; ყველა დონის გადაწყვეტილების მიმღები შეიძლება მიკერძოებული იყოს მრავალი მოტივით: ანტისემიტიზმით, ისლამოფობიით, იდეოლოგიური აკვიატებით, სოციალური წნეხით, პოლიტიკური კონიუნქტურით და ა.შ. ეროვნული მთავრობები და საერთაშორისო ბიუროკრატია ამ მხრივ არაფრით განსხვავდება ერთმანეთისგან. ჯობია, ბეკონს დავუჯეროთ და კამათში მხოლოდ ორ რამეს დავეყრდნოთ: ფაქტებს და ლოგიკას. 

ისტორიული სამართლის აღდგენა

ამ ომზე საუბრისას ისრაელის რადიკალური კრიტიკოსები, როგორც წესი, თემას ცვლიან და კონფლიქტის ზოგად ისტორიული კონტექსტზე გადადიან. ამ მხრივ მთავარია 1947-48 წლებში ისრაელის შექმნის ისტორია. მას სიონისტური მოძრაობის მრავალწლიანი ძალისხმევა უსწრებდა წინ, მაგრამ