გრძლად საკითხავი

ათწლეულზე მეტია, ვენესუელის სასტიკი ავტორიტარული რეჟიმი ამერიკის კონტინენტის უმთავრეს გეოპოლიტიკურ გამოწვევას წარმოადგენს. რუსეთის, ჩინეთისა და ირანის ღერძის მხარდაჭერით, ნიკოლას მადურომ ძალაუფლების განმტკიცება შეძლო, რამაც კარაკასის სრული ეკონომიკური და სოციალური კოლაფსი გამოიწვია - ქვეყანა ჰუმანიტარული კატასტროფის ფონზე 8 მილიონზე მეტმა ადამიანმა დატოვა.

ჯერ კიდევ თავისი პირველი საპრეზიდენტო ვადის განმავლობაში (2016-2020 წლები), დონალდ ტრამპი აქტიურად დაუპირისპირდა მადუროს ადმინისტრაციას „მაქსიმალური წნეხის“ სტრატეგიით, რაც ეკონომიკურ ემბარგოსა და დიპლომატიურ იზოლაციას გულისხმობდა. თუმცა, დრომ აჩვენა, რომ რუსეთის ფედერაციის, კუბისა და ირანის მრავალმხრივი დახმარებით მადურომ შეინარჩუნა პოზიციები, ხოლო მის ოპონენტებს ემიგრაციაში წასვლა მოუწიათ.

დღევანდელი მოცემულობა რადიკალურად განსხვავდება 2019 წლის კრიზისისგან. უკრაინის ომით ბოჭილი რუსეთი ვენესუელისთვის ნაკლებ სამხედრო რესურსს იმეტებს, რაც ვაშინგტონისთვის მანევრირების ახალ სივრცეს ქმნის.

ამავდროულად, ირანი რჩება რეჟიმის „ტექნოლოგიურ ფილტვებად“, რომელიც კარაკასს ნავთობის მოპოვებისა და გადამუშავებისთვის კრიტიკულ რესურსებს აწვდის, ხოლო კუბის სპეცსამსახურები (G2) მადუროს უსაფრთხოების მთავარ გარანტად გვევლინებიან.

მეორე ვადით არჩევის შემდეგ, ტრამპმა დადო პირობა, რომ „ვენესუელის პრობლემას საბოლოოდ მოაგვარებდა“. გარდამტეხი მომენტი 2025 წლის მარტში დადგა, როდესაც პრეზიდენტმა კონგრესში გამოსვლისას ხაზგასმით აღნიშნა: „კარტელები ამერიკის წინააღმდეგ ომს აწარმოებენ და დადგა დრო, ამერიკამ თავად გამოუცხადოს ომი კარტელებს“.

იმავე წლის სექტემბრიდან ვაშინგტონმა საბოლოოდ უარყო ტრადიციული დიპლომატია და პროცესი აქტიურ, კინეტიკურ კონფლიქტში გადაიყვანა.

ჩაშლილი დიპლომატია: 21 ნოემბრის ულტიმატუმი

სამხედრო ფაზის დაწყებამდე, ვაშინგტონი საკითხის მოლაპარაკებებით გადაჭრას ბოლოჯერ შეეცადა. Reuters-ის ინფორმაციით, გარდამტეხი მომენტი 2025 წლის 21 ნოემბერს დადგა, როდესაც ტრამპსა და მადუროს შორის პირდაპირი სატელეფონო საუბარი შედგა:

• მადუროს ვაჭრობა: დიქტატორმა გამოხატა მზადყოფნა გადამდგარიყო თანამდებობიდან და ოჯახთან ერთად წასულიყო ქვეყნიდან, თუმცა სანაცვლოდ დაწესებული სანქციების გაუქმებას და საკუთარი გარემოცვის დაახლოებით 100 წევრისთვის სამართლებრივი ამნისტიის გარანტიას ითხოვდა.

• ულტიმატუმი: პრეზიდენტმა ტრამპმა არ დააკმაყოფილა მადუროს მოთხოვნა და მას ქვეყნის დასატოვებლად ერთკვირიანი ვადა მისცა.

• წერტილი დიპლომატიას: აღნიშნული ვადა 28 ნოემბერს ამოიწურა, რის შემდეგაც ტრამპმა ვენესუელის საჰაერო სივრცის ჩაკეტვა გამოაცხადა და სპეციალურ წარმომადგენელს, რიჩარდ გრენელს, კარაკასთან ყოველგვარი კონტაქტის გაწყვეტა უბრძანა.

სტრატეგიული შემობრუნება - „ახალი ქვემეხების დიპლომატია“

2025 წლის სექტემბრიდან თეთრმა სახლმა სრულიად ახალი დოქტრინა აამოქმედა, რომელსაც ანალიტიკოსებმა „ახალი ქვემეხების დიპლომატია“ უწოდეს. ეს გულისხმობს სამხედრო ფლოტის მასიურ კონცენტრაციას პოლიტიკური კაპიტულაციის მისაღწევად. შემოდგომის დასაწყისიდან, აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ძალებმა კარიბის ზღვასა და წყნარი ოკეანის აღმოსავლეთ ნაწილში დაიწყეს იმ ე.წ. „სწრაფი კატარღების“ სისტემატური განადგურება, რომლებსაც ადმინისტრაციის მტკიცებით, აშშ-ში ნარკოტიკული საშუალებები გადააქვთ.

22 დეკემბრის მონაცემებით, ამ ტიპის დარტყმებს უკვე 90 ადამიანამდე ემსხვერპლა. ოპერაციები უმეტესწილად Reaper-ის ტიპის დამრტყმელი დრონებითა და Hellfire-ის რაკეტებით ხორციელდება.

საზოგადოებრივი და საერთაშორისო რეზონანსი მოჰყვა 2 სექტემბრის „ორმაგ დარტყმას“, როდესაც ადმირალ ბრედლის ბრძანებით, პირველი იერიშის შემდეგ, კატარღასა და გადარჩენილებზე განმეორებითი დარტყმა მიიტანეს. ინციდენტმა ომის დანაშაულის ბრალდებებიც კი წარმოშვა.

ვითარება კიდევ უფრო დაამძიმა ცნობებმა ომის მდივან პიტ ჰეგსეტის ზეპირი დირექტივის შესახებ - „დაეხოცათ ყველა“. მიუხედავად იმისა, რომ ჰეგსეტი ამას „ყალბ ამბებს“ უწოდებს, მან ბრედლის „ამერიკელი გმირი“ უწოდა და 16 დეკემბერს უარი თქვა ინციდენტის ვიდეომასალის გასაჯაროებაზე.

ოპერაცია „სამხრეთის შუბი“ (Southern Spear) და სრული ბლოკადა

2025 წლის ნოემბერში ვაშინგტონმა დაპირისპირება კულმინაციურ ფაზაში გადაიყვანა, რაც ყველაზე ნათლად ოპერაცია „სამხრეთის შუბის“ დაანონსებით გამოიხატა. სანაპირო დაცვის, სამხედრო-საზღვაო ძალებისა და ომის დეპარტამენტის კოორდინირებული მოქმედებით მიმდინარეობს. ოპერაციას სამი გაცხადებული მიზანი აქვს:

• სამშობლოს დაცვა: ნარკოტრაფიკის აღკვეთა აშშ-ის საზღვრებამდე;

• ბრძოლა ნარკო-ტერორიზმთან: იერიშები ტერორისტულ საზღვაო ტრანსპორტზე;

• რეგიონული უსაფრთხოება: ამერიკული ჰეგემონიის განმტკიცება და გარე ძალების განდევნა.

აღნიშნულის ფარგლებში, ტრამპმა ოფიციალურად გამოიყენა „ტერორიზმთან ომის“ (War on Terror) პრინციპები, რამაც მას ლეტალური და ფარული ოპერაციების განხორციელების სამართლებრივი თავისუფლება მისცა.

ცალკე აღნიშვნას იმსახურებს აშშ-ის ეროვნული თავდაცვისა და უსაფრთხოების განახლებულ სტრატეგია, სადაც მკაფიოდ გაიწერა ახალი გეოპოლიტიკური ვექტორი: მომდევნო წლების განმავლობაში ვაშინგტონის უმთავრეს პრიორიტეტად დასავლეთ ნახევარსფერო და ლათინური ამერიკა ცხადდება.

დოკუმენტის თანახმად, ამერიკული ინტერესების დაცვა უპირველესად საკუთარ საზღვრებთან და უშუალო რეგიონში უნდა დაიწყოს, რათა აღიკვეთოს გარე ძალების (რუსეთი, ჩინეთი, ირანი) დესტაბილიზაციური გავლენა. ვენესუელის გარშემო სამხედრო მობილიზაცია სწორედ ამ ახალი დოქტრინის პირველი და ყველაზე მასშტაბური გამოხატულებაა, რაც ნათლად მიუთითებს, რომ აშშ აღარ დაუშვებს მტრულად განწყობილი რეჟიმების არსებობას თავის სტრატეგიულ სიახლოვეს.

ვითარება სრულად ახალ ფაზაში 10 დეკემბერს გადავიდა, როდესაც ავიამზიდ Gerald R. Ford-იდან აფრენილმა სპეცრაზმმა ელვისებური რეიდი განახორციელა და დააკავა გიგანტური ტანკერი Skipper.

მალევე ამას მოჰყვა ტრამპის განცხადება: ვენესუელა ნავთობის მიტაცებაში იქნა დადანაშაულებული, რეჟიმი კი უცხოურ ტერორისტულ ორგანიზაციად (FTO) გამოცხადდა.

„ჩვენი აქტივების მოპარვის, ტერორიზმის, ნარკოკონტრაბანდისა და ადამიანებით ვაჭრობის გამო, ვენესუელის რეჟიმი აღიარებულია ტერორისტულ ორგანიზაციად. დღეს მე გავცემ ბრძანებას ყველა სანქცირებული ნავთობტანკერის სრული ბლოკადის შესახებ“, - განაცხადა პრეზიდენტმა.

ტერორისტული ორგანიზაციის სტატუსმა შექმნა პრეცედენტი პირდაპირი სამხედრო ინტერვენციისთვის და ვაშინგტონს ნებისმიერი ეჭვმიტანილი გემის დაკავების ლეგიტიმაცია შესძინა. 

სანქცირებულ ტანკერებზე ნადირობა: დაკავებული ხომალდები

ამერიკელი პრეზიდენტის მიერ გამოცხადებული „სრული ბლოკადა“ აღარ შემოიფარგლება მხოლოდ რიტორიკით და ახალ ფაზაში გადავიდა, რაც სანქცირებული ხომალდების წინააღმდეგ ნადირობაში გამოიხატება.

აშშ-ის საზღვაო ძალები აქტიურად აკონტროლებენ საზღვაო არტერიებს, რათა სრულად გადაკეტონ რეჟიმის შემოსავლების წყაროები და ნავთობის კონტრაბანდული გზები. ამ დროისთვის, დაკავებულია სამი გემი, რომელთა საშუალებითაც ვენესუელა ნავთობის ტრანსპორტირებას ახორციელებდა:

• Skipper (10 დეკემბერი): გიგანტური ტანკერი, რომელიც გაიანის ყალბი დროშის ქვეშ ცურავდა;

• Centuries (20 დეკემბერი): პანამური გემი, რომლის დაკავებაც სტრატეგიის მაქსიმალურ გამკაცრებაზე მიუთითებს;

• Bella 1 (21 დეკემბერი): ირანულ ქსელებთან დაკავშირებული ტანკერი, რომელიც დევნის შედეგად იქნა შეჩერებული.

გარდა ამისა, დღეისთვის, ვენესუელის წყლებში ბლოკირებულია 18 სანქცირებული ტანკერი, რამაც ნავთობის მსოფლიო ფასის 1%-იანი ზრდაც კი განაპირობა.

სამხედრო კონცენტრაცია: ოპერაცია „სამხრეთის შუბის“ არსენალი

აშშ-ის მიერ რეგიონში მობილიზებული სამხედრო რესურსის მასშტაბი უპრეცედენტოა და თავისი მოცულობით მხოლოდ 1962 წლის „კარიბის კრიზისს“ თუ შეედრება.

2025 წლის 22 დეკემბრის მდგომარეობით, კარიბის ზღვის აუზში, რომელიც აშშ-ის სამხრეთ სარდლობის (SOUTHCOM) პასუხისმგებლობის ზონას წარმოადგენს, კონცენტრირებულია ამერიკული საზღვაო ფლოტის თითქმის მესამედი.

მე-12 საავიამზიდო დამრტყმელი ჯგუფი კარიბის ზღვის აკვატორიაში ამერიკის წამყვან ძალას წარმოადგენს, რომლის ფლაგმანია მსოფლიოში ყველაზე დიდი ავიამზიდი USS Gerald R. Ford-ი, რომლესაც თან ახლავს Arleigh Burke-ის კლასის მართვადი რაკეტებით აღჭურვილი სამი საესკადრო ნაღმოსანი (გამანადგურებელი): Winston S. Churchill, Mahan და Bainbridge.

• Gerald R. Ford: წარმოადგენს მობილურ ავიაბაზას, რომლის გემბანზეც განთავსებულია მე-8 საავიაციო ფრთა. მისი შემადგენლობა მოიცავს F/A-18 Super Hornet-ის ტიპის მრავალფუნქციურ გამანადგურებლებს, რომლებიც განკუთვნილია როგორც საჰაერო უპირატესობის მოსაპოვებლად, ისე ზუსტი სახმელეთო დარტყმებისთვის.

• გამანადგურებლები (Churchill, Mahan, Bainbridge): ეს ხომალდები აღჭურვილნი არიან Tomahawk-ის ტიპის ფრთოსანი რაკეტებით, რაც მათ საშუალებას აძლევს, გაანადგურონ სტრატეგიული სახმელეთო სამიზნეები ასეულობით კილომეტრის მოშორებით. ამასთანავე, მათი Aegis-ის ტიპის საბრძოლო სისტემები და SM-6 საზენიტო რაკეტები ქმნიან გაუმტარ საჰაერო ფარს მთელი ფლოტისთვის.

ამავე ზონაში დამატებით ოპერირებს სამი დამოუკიდებელი გამანადგურებელი: Thomas Hudner, Jason Dunham და Gravely, ასევე ორი სარაკეტო კრეისერი: Gettysburg და Lake Erie, რომლებიც უზრუნველყოფენ რეგიონის სრულ საზღვაო ბლოკადას.

გარდა ამისა, კარიბის ზღვის აკვატორი მობილიზებულია საექსპედიციო და სადესანტო ძალები, შვეულმფრენმზიდი USS Iwo Jima-ს სახელით ცნობილი სადესანტო დაჯგუფება.

• ფუნქცია: ეს ხომალდი, დამხმარე ორ სატრანსპორტ-სადესანტო ხომალდებთან ერთად, მუშაობს როგორც მცირე ავიამზიდი, რომლის გემბანზე განთავსებულია ვერტიკალური აფრენის თვითმფრინავები, სატრანსპორტო შვეულმფრენები და მძიმე ტექნიკა.

• 22nd MEU (22-ე საზღვაო საექსპედიციო, სწრაფი რეაგირების რაზმი): გემებზე დისლოცირებულია 2,300-კაციანი ელიტარული ქვედანაყოფი, რომელსაც აქვს სპეციალური ოპერაციების წარმოების სტატუსი. ეს არის ძალა, რომელიც მზად არის სანაპირო ზოლზე დესანტირებისთვის, ჰუმანიტარული დერეფნების უზრუნველყოფის ან მაღალი რისკის რეიდებისთვის. მათ მხარდამხარ მოქმედებენ MARSOC-ის (საზღვაო ქვეითთა სპეციალური ოპერაციების სარდლობა)